Dirk Zijn

Archive for the ‘Onderwijs’ Category

Vandaag staat in Trouw dat het lerarentekort in het voortgezet onderwijs meevalt. Artikel hier. Nogal misleidend. Er is, onder andere dankzij de crisis, slechts een piepkleine opleving. De zekerheid van een vaste baan in het onderwijs trekt mensen aan. Als de economie weer herstelt, vertrekken er weer net zo hard mensen uit het onderwijs. De problemen worden nog steeds zwaar onderschat.

In 2007 deed de commissie-Rinnooy Kan onderzoek naar het dreigende lerarentekort. Artikel in Trouw: „Hoe meer cijfers ik te zien kreeg, hoe zenuwachtiger ik werd”, zegt Alexander Rinnooy Kan. (…) Rinnooy Kan is geschrokken. „Stel je voor, binnen zes à zeven jaar vertrekken in het voortgezet onderwijs drie van de vier leraren. En het aantal dat van de opleidingen komt, is bij lange na niet genoeg om die gaten op te vullen.”
Ja, fijn, maar dat wisten we toen ook al. Zoals Alexander Rinnooy Kan het zelf verwoordde: „Er zijn de afgelopen vijftien jaar goede rapporten geschreven met goede ideeën. Maar het is buitengewoon treurig om te zien hoe weinig dat heeft opgeleverd.”
En dus verzon de commissie-Rinnooy Kan een nieuwe list. Het moet namelijk aantrekkelijk worden om carrière te maken binnen het onderwijs. Bravo! De spijker op zijn kop. Tenminste, dat dacht ik eerst. Ik hoopte op ruimte en budget voor persoonlijke ontwikkeling en taakdifferentiatie. Maar helaas. Het gaat bij het advies van de commissie om de koppeling van salaris aan het opleidingsniveau. Achterlijk en traditioneel plan. Wat heb ik aan een academische opleiding in de onderbouw van het VMBO. Ik kan een heleboel zinvolle scholing bedenken, maar ik ga daardoor, volgens het advies van de commissie-Rinnooy Kan, niet vooruit in salaris. Een eersteklas academicus die les geeft in de bovenbouw van het VWO is kennelijk meer waard dan een eersteklas pedagoog die kan omgaan met de problemen binnen de VMBO-populatie. Of is het de bedoeling dat alle ervaren en bijgeschoolde docenten les gaan geven op Havo en VWO scholen? En dat alle onervaren HBO-afgestudeerden beginnen in het VMBO?

Het advies van de commissie wordt nu zo’n beetje uitgevoerd. Het gaat er zeker niet voor zorgen dat het dreigende lerarentekort wordt afgewend. De docenten moeten de bijscholing zelf financieren. Er wordt geen tijd en geld beschikbaar gesteld om een vervolgopleiding te doen. Naast een fulltimebaan is het niet te doen. En als je de studie hebt afgerond is er geen garantie op een hoger salaris. Ik ken niemand die vanwege uizicht op een hoger salaris overweegt om een vervolgstudie te beginnen.

De cijfers zijn niet veranderd. De babyboomers gaan de komende vijf jaar met pensioen. De lerarenopleidingen leveren – nog steeds – veel te weinig docenten om het gat te vullen. De crisis komt snel en hard, en de politiek kijkt er naar en doet niets.

Maar elk nadeel heb z’n voordeel. Als er straks een tekort aan docenten is, zal er noodgedwongen worden gebroken met oude tradities en komt er eindelijk beweging in het instituut voortgezet onderwijs. Wie weet, wegen de voordelen van het lerarentekort wel op tegen de nadelen.

Een paar weken geleden heb ik op school verteld over eigenschappen van metalen. Dat het uitzet als het warm wordt en dat je daar rekening mee moet houden bij, onder andere, het bouwen van bruggen en het aanleggen van spoorwegen. Dat anders de brug niet meer open of dicht wil, of dat de treinrails hartstikke krom trekt. Dat ze vroeger daarom een kiertje ruimte tussen twee stukken rails maakten. En dat ze daar nu een andere oplossing voor hebben: voorverwarmen. En over verschillende smeltpunten van metalen. Dat tin bijvoorbeeld een relatief laag smeltpunt heeft van nog 232 graden Celsius. En dat ijzer pas smelt bij 1539 graden Celsius.

Leuk om over te vertellen. Leerling Lysa vertelde van een metaal dat haar vader wel eens thuis had laten zien. Dat metaal zou smelten in kokend water. Nou, dat wilde ik natuurlijk wel eens zien.
Vandaag had ze het meegenomen naar school. Dus een waterkoker geregeld, en een glas om het in te doen. En inderdaad, het metaal smolt. Vet! Maar wat was het voor metaal? Waarschijnlijk een legering van iets. We zochten samen op internet en vonden Wood’s Metal. Een giftige smeltbare legering met een smeltpunt rond 68°C. Het wordt samengesteld uit bismut, lood, tin en cadmium. Het werd genoemd naar Robert Williams Wood.

Glas maar even in de vaatwasser gezet. En handen gewassen.

Vanochtend was ik op bezoek bij stichting De frisse blik. De stichting is gehuisvest op de bovenste verdieping van het pand van Bromet & dochters, aan De Noord in Ilpendam. Met prachtig uitzicht over het dorp. Een sfeervolle werkplek, om jaloers op te zijn. Lucas en Mirna, de oprichters van de stichting, hebben vorig jaar bij ons op school het project Wat is waar? gedaan. Tien docenten van SG Antoni Gaudí kregen les in het kritisch kijken naar media. De opdracht die er aan was gekoppeld: maak een reportage van een straat in de buurt. Twee docenten geven een positief beeld van deze straat, terwijl twee andere juist een negatief beeld schetsen. Op die manier ontdek je hoe je het beeld kan manipuleren. En dat zorgt voor een frisse blik ten opzichte van de media. Precies de bedoeling van de stichting.
Ik had vandaag afgesproken met Lucas en we hebben vooral bijgekletst. Inspirerend bezoek. De stichting doet veel leuke projecten en Lucas en ik delen dezelfde interesses. We hebben afgesproken dat ik een keer mee ga als ze een workshop geven op een basisschool. Daar heb ik nu al zin in.

Nou, ik heb de aflevering gezien hoor. Wat een ongelofelijke treurigheid. En hoe waar ook. Dit soort pubers heb je op alle scholen in Nederland. Ik schat dat één op de dertig leerlingen worstelt met dezelfde problemen als Fabian. Ik zie en spreek ze dagelijks bij mij op school.
Prachtig hoe Prem in het gezin ‘duikt’ met alle goede bedoelingen. Oprecht, en vastbesloten er wat van te maken. Jammer dat hij er niks mee bereikt. Zijn poging is even dapper als kansloos. Het gezin komt erachter dat Fabian last heeft van het stigma van autist dat sinds de basisschool aan hem kleeft.  Maar het lucht niks op om dat te weten. Je bent een gewone jongen Fabian, dus wat ga je daar aan doen? Het antwoord op deze vraag die hem door zijn moeder wordt gesteld kan Fabian niet geven. Het is een vraag die hem nog meer benauwd dan het stigma van autist. Reden temeer om te blijven blowen. De enige manier om het uitzichtloze leven te ontvluchten. En ook de voornaamste oorzaak dat alle pogingen, om op het rechte pad te komen, op niks uitlopen. Treurig, treurig en nog eens treurig.

Potverdikkies! Zag ik toch donderdag de laatste, maar veelbelovende minuut van het programma ‘De Herkansing’. Met een haast aandoenlijke Prem Radhakishun, die niet schreeuwt en daardoor goed is te verstaan. Ik moet het nog eens terug zien, maar het belooft wat. Meer dan bij ‘De school van Prem’ heeft hij een reëel beeld van het onderwijs en zijn onvolkomenheden. Ik ben blij dat er eindelijk een programma is dat er serieus aandacht aan besteed. Gauw de aflevering kijken. Kijkt u mee?

Dat het slecht gaat met het onderwijs in Nederland is allemaal de schuld van het management. Tuurlijk. Not! Het is een populistisch argument om bezuinigen op onderwijsmanagement te rechtvaardigen. Ondoordacht ook. Nou is het waar dat het risico bestaat dat bij grote scholengemeenschappen er te veel afstand ontstaat tussen bestuurders en mensen op de werkvloer. Dat is echter niet altijd zo. Ik ken scholengemeenschappen waar de bovenschoolse besturen wel functioneren en doen wat ze moeten doen. Namelijk faciliteren. Zorgen dat de docenten en medewerkers hun werk goed kunnen doen. En dat de leerlingen daar wel bij varen. Dienstbaar beroep is dat, manager. Tenminste, als je het goed doet.

In de bezuinigingsplannen van de overheid moet het management het ontgelden. Kennelijk zijn minister Plasterk & co gevoelig voor argumenten van de babyboomers van BON en AOb. De plannen liegen er op het eerste gezicht niet om. Bij nader bestuderen zijn ze nogal inhoudsloos. Een hoop minnen maar nóg meer plussen. Met populistische etiketten op de minnen geplakt om de critici zoet te houden. Bij de AOb werkt het:

“De grootste klap valt bij de post professionalisering bestuur en management, geld dat bij de invoering van de lumpsum is vrijgemaakt, dit jaar nog een min van 38 miljoen euro, daarna oplopend tot 90 miljoen. Kleine scholen worden uitgezonderd van de maatregel. Daarnaast wordt de subsidie voor groeischolen voortaan niet per school maar bestuur berekend, iets dat structureel uiteindelijk 46 miljoen per jaar oplevert.”

Lumpsum, dat is de totale som geld die een school of scholengemeenschap krijgt van de overheid voor het uitvoeren van het onderwijs. Het is opgebouwd uit talloze posten voor personeel, huisvesting, scholing, noem maar op. Je kan stoer roepen de post professionalisering bestuur en management te schrappen, maar betekent dat ook dat het management zich niet meer mag scholen. En gebeurt dat dan ook niet meer? Met andere woorden, korten op lumpsum betekent minder geld voor de scholen. Op welke wijze zij deze bezuinigingen uitvoeren is een zaak van de scholen. Als besturen ervoor kiezen te bezuinigen op de conciërge dan kunnen ze dat zomaar doen. Ik geloof tenminste niet dat het om zogenaamd ‘geoormerkt’ geld gaat.

De bovenschoolse managers zijn verantwoordelijk voor zaken als ICT, personeelszaken, huisvesting en onderwijsontwikkeling. Om maar wat te noemen. Oké, ze doen hun werk niet altijd even goed weet ik uit ervaring. Nogmaals, de afstand tussen werkvloer en managers is vaak groot. Maar als je bezuinigt op de bovenschoolse manager moet het werk wél door anderen worden overgenomen. Het computernetwerk moet blijven draaien, en het personeel gaat niet ineens de eigen salarisstrook verwerken. Efficiënter werken, dat kan zeker wel. Maar dat doe je niet door het budget te halveren. Om efficiëntie te bereiken moet er júist worden geïnvesteerd in de kwaliteit van het management.

Ik lees net in de krant dat de nieuwe thuishaven voor het Da Vinci College koninklijk is geopend. Thuishaven(!) en geen aparte school, staat er in de krant. Maar de aparte thuishavens hebben wel een aparte naam. Twee thuishavens, Jan van Egmond Lyceum en Da Vinci College op één Havo/VWO campus. Godskolere, maak het toch niet zo ingewikkeld. Een school is gewoon een school. Klaar.

Maar goed, ik snap het wel, dat krijg je van het schipperen met het beschikbare budget voor onderwijshuisvesting in Purmerend. Dan blijf je net zo lang draaien tot je de weg kwijt bent. Vanaf het begin ben ik betrokken geweest bij het ontwikkelen van de twee campussen in Purmerend. In de Centrale Medezeggenschapsraad stemde ik vóór het huisvestingsplan met een aparte Havo/VWO campus en een aparte VMBO Campus. De gemeente had gevraagd om een dergelijk plan te ontwikkelen. Het was duidelijk dat er bij de Gemeente niet onbeperkt geld beschikbaar was voor onderwijshuisvesting. Slim met geld omgaan dus. Op een campus zouden verschillende scholen dure faciliteiten, zoals mediatheek en praktijkruimte, kunnen delen. Dan hoef je die niet twee keer te bouwen was de gedachte. En schommelingen in leerlingenaantallen van scholen (nu thuishavens) konden makkelijk worden opgevangen.

De keuze voor efficiëntie heeft weinig opgeleverd. Niet zo efficiënt dus. Er is helemaal niks gebouwd. Wel het een en ander vérbouwd. De gemeente Purmerend is blut. Misschien is het budget voor onderwijshuisvesting opgegaan aan het bouwen van een stuk of vijf splinternieuwe basisscholen in nieuwbouwwijk Weidevenne? Of, misschien is het gebruikt voor opvulling van gaten in de gemeentebegroting? Geen idee!? Misschien moet ik deze vragen eens stellen aan wethouder Berent Daan.

Sinds de overheid de verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting heeft gedecentraliseerd worstelen meer gemeenten met een goede invulling van die verantwoordelijkheid. De budgetten die de overheid beschikbaar stelt zijn bovendien ontoereikend. Ze zijn gebaseerd op oude berekeningen, niet van deze tijd. De computer is op school niet meer weg te denken, om maar wat te noemen. Maar bij de berekening voor ruimte is er nog geen rekening mee gehouden. Evenmin met de behoefte aan een mediatheek, werkplekken voor praktijk- en groepsopdrachten, spreekruimte voor begeleidings- en andere gesprekken met leerlingen en ouders, en zo kan ik nog wel even doorgaan. Grof schandalig als je het mij vraagt. Lijkt meer op het afschuiven van een probleem dan op decentraliseren. De ene overheid kan de andere overheid niet meer vertrouwen. #trend

Een hoop gezever op niks af vind ik het dus, de standpunten van Beter Onderwijs Nederland. Wie kan het ermee oneens zijn? Dus wat moet je ermee?! Ik krijg een beetje een eng idee van oude of in ieder geval traditioneel ingestelde menschen die bang zijn voor verandering.

Het maakt niet uit wat voor onderwijsconcept je gebruikt. Of je nou kiest voor Dalton, Montessori, teamteaching, frontaal klassikaal, het studiehuis, natuurlijk leren, iederwijs, adaptief onderwijs. Een paar klassiekers in het rijtje maar ook veel concepten bedacht door onderwijsbureau’s die een product in de markt zetten om te verkopen. Of erger, bedacht door de overheid. Je kan er duur over doen maar het blijft maar een systeem dat moet worden uitgevoerd. De wijze waarop dat gebeurt is doorslaggevend. Het onderwijsconcept moet bij de leerling passen, maar misschien nog wel belangrijker, ook bij de docent. Zo kan het gebeuren dat in een ‘ouderwets’ klassikaal systeem vernieuwender onderijs wordt gedoceerd dan in het meest vooruitstrevende concept. Als de docenten bijvoorbeeld niet kunnen werken met competenties, portfoliogesprekken en coaching, dan gaat het fout bij de uitvoering.

Toch ben ik een echte onderwijsvernieuwer. Maar dat is minder spannend dan het misschien klinkt. Het kan betekenen dat je bewust bezig bent een lesprogramma, dat je al jaren draait, te verbeteren. Nieuwe opdrachten, andere werkvorm, ander bronmateriaal, ik noem maar wat. Maar het kan ook ambitieuzer. Competentiegericht leren bijvoorbeeld. Contextrijke opdrachten, probleemgestuurd leren, kennis opdoen naast het ontwikkelen van vaardigheden, en samen met leerlingen reflecteren op hun leerproces. Klinkt voor een leek misschien als utopie maar dat is het niet. Dat durf ik na vier jaar ervaring met een zelf ontwikkeld vernieuwend concept wel te zeggen.

Het gaat mij er dus meer om dat je niet stil blijft staan. Niet op de automatische piloot dezelfde lesjes van tien jaar geleden afdraaien. Er mag best ambitie in zitten. Die ambitie mag je verwachten van docenten die W.O. of HBO zijn afgestudeerd. Vreemd genoeg ontbreekt het er nog wel eens aan. En zelden heeft dat met een gebrek aan betrokkenheid te maken. Eerder met een gelatenheid die is ontstaan door teleurstellingen die zich hebben opgestapeld tijdens de onderwijscarrière. Frustraties over gebrekkige faciliteiten en gebrek aan autonomie en uitdaging bij het uitoefenen van het vak. Maar dat is weer een heel ander verhaal.

Van twee collega’s van mij. Hulde mannen!
Dit is echt de beste onzin die ik ooit heb gezien.

Ja, daar kwam ik laatst achter. Dat krijg je er van als je met Prinsjesdag in Italië zit. Dan mis je dat. Het onderwijs moet volgend jaar 140 miljoen bezuinigen. Het jaar daarna zelfs 427 miljoen. Tjonge. Hoe gaan ze dat doen?

Vandaag ontving ik met de post een brief van mijn werkgever, de Purmerendse ScholenGroep. Het ministerie van onderwijs heeft besloten te investeren in het salaris van onderwijzers. De wijze waarop mijn school er vorm aan geeft vind ik nogal raar. Eerste graads docenten hebben uitzicht op een LD salaris, twee schalen omhoog voor de meesten. Docenten die in het VMBO of onderbouw havo of VWO werken krijgen maximaal schaal LC. Een raar onderscheidt. Ik vermoed dat onze charlatan en intellectueel, minister Plasterk er iets mee te maken heeft. Of anders heeft de Centrale MR bij ons op school flink zitten pitten.

Maar goed, de vraag die bij mij opkomt: als ze niet gaan bezuinigen op salarissen, waarop dan wel? Minder docenten dan? Dan krijgen we dus grotere klassen? Lijkt het meest voor de hand te liggen, maar… Er zijn nu al klassen van 34 leerlingen bij ons op school. Die passen letterlijk niet in het lokaal. Geen tafels genoeg, en geen stoelen. Bizar. Het moet dus iets anders worden. Je kan het geld maar één keer uitgeven. Minder contacturen. Hebben we dan voor niets jarenlang leerlingen opgehokt? Kan me niet voorstellen. Maar wat dan? Van Plasterk mag het ietsje minder op de universiteiten. Lang leve de kenniseconomie!